najważniejsze hasła w pigułce

romantyzm

Mesjanizm biblijny

Wiara w pojawienie się Mesjasza, czyli odkupiciela za ludzkie grzechy (Pomazaniec, Chrystus, Namaszczony, Wybraniec). Dzięki temu Bóg wybaczy ludziom ich grzechy i będą mogli zyskać raj. W Nowym Testamencie poznajemy Jezusa Chrystusa, który jest Synem Bożym i ginie na krzyżu. Zamordowany przez ludzi zmartwychwstał trzeciego dnia i w ten sposób własnym cierpieniem odkupił ludzkie grzechy. W religii judaistycznej istnieje oczekiwanie na nadejście Mesjasza.

Polski mesjanizm

W wiekach XVII i XVIII w Polsce pojawił się mesjanizm jako postawa filozoficzna, wiara, przekonanie, że któryś z przywódców polskich grup nosi znamiona mesjasza.  Sarmatyzm barokowy przyniósł ze sobą wiarę w moc polskiego narodu wywodzącego się ze starożytnego plemienia Sarmatów. W XIX wieku niektórzy polscy romantycy wierzyli, iż naród polski jest zbawcą narodów i cierpiąc pod zaborami, da wolność innym narodom uciśnionym niczym Chrystus. Najlepiej przedstawia to scena widzenia księdza Piotra w „Dziadach” cz. III Adama Mickiewicza.

😉

Indywidualizm (łac. individuum – jednostka, coś niepodzielnego) to filozofia, postawa moralna i ideologia głosząca wagę jednostki (człowieka) jako elementu całego społeczeństwa. Nie tylko w romantyzmie eksponowano osoby (postacie literackie, bohaterów) o niecodziennej wrażliwości i nieprzeciętnym umyśle, wybitne i niezależne. Złożone z takich jednostek społeczeństwo ma większe szanse na odniesienie sukcesów.

Gnostycyzm (z stgr. γνωστικός gnostikos „dotyczący wiedzy, służący poznaniu”) – gnoza to wiedza od Boga mająca przynieść człowiekowi zbawienie. Gnostycyzm był ruchem religijnym w I i II wieku w Syrii i Egipcie łączący filozofię chrześcijańską z grecką i egipską. Interesowali się nim romantycy.

Gnostycy uważali na przykład, iż świat jest chaotyczny i nieuporządkowany, a bogowie wciąż walczą o jego charakter i są źli. Z kolei człowiek jest upadłym bogiem, który został strącony na ziemię i przyobleczony w ciało z powodu swoich pożądań.

😉

Gotycyzm (ang. gothicism) to nurt literacki i kulturalny, który pojawił się w drugiej połowie XVIII wieku w Anglii jako opozycja do filozofii oświecenia. Nawiązywał on do tradycji średniowiecznych budowli gotyckich, dotyczył architektury, ale też literatury. Jest uznawany za preromantyczny – przedromantyczny, gdyż kładł nacisk na irracjonalność i skupiał się na emocjach bohaterów.

 

😉

Historyzm to postawa filozoficzna i metodologiczna, światopogląd analizujący świat poprzez pryzmat historii, czyli zjawisk zachodzących w przeszłości i mających wpływ na relacje społeczne i wydarzenia, które się odbyły i dzieją.

W epoce romantyzmu twórcy często odwoływali się do wydarzeń z odległej historii, aby tam szukać natchnienia, inspiracji do tworzenia swoich dzieł.

😉
Byronizm to termin pochodzący od angielskiego twórcy romantycznego lorda Georga Gordona Byrona (1788-1824), który zasłynął z geniuszu literackiego i intensywnego trybu życia.

Bajronizm cechuje się między innymi:

  • buntem przeciwko konwenansom (poeta – buntownik)
  • samotnością i skłóceniem bohatera z otoczeniem
  • indywidualizm
  • rozdarcie wewnętrzne i cierpienie
  • dwuznaczna postawa moralna

😉

Subiektywizm to filozofia i postawa określona przez Immanuela Kanta (1724-1804) i popularna w romantyzmie. Twierdził on, że wszystkie zjawiska świata zmysłowego cechuje subiektywizm – ma to związek z pojęciami idealizmu i indywidualizmu. Człowiek kieruje się w życiu subiektywnymi doznaniami, które często bywają wynikiem róznych przypadkowych sytuacji.

Subiektywizm to przeciwieństwo obiektywizmu (bezstronności) – osoba kierująca się subiektywnymi odczuciami to taka, która polega wyłącznie na własnym zdaniu i doświadczeniach. „To moje subiektywne zdanie” – czyli zdanie osobiste wynikające z mojego myślenia, stronnicze, bo nie uwzględnia innych niż moja opinii.