najważniejsze hasła w pigułce

mit

Pojęcie pejoratywne, negatywne związane z mitem, mitologizacją, ale dotyczące człowieka i jego wizji miejsca w społeczeństwie: mitoman ma tendencje do wymyślania różnych, czasami niestworzonych rzeczy na swój temat ukazujących go w lepszym świetle niż to ma miejsce w rzeczywistości.

Zob. mitologizacjaDemitologizacja – pozbawianie świata literackiego cech mitu, a między innymi uniwersalności i znamion wielkości, podniosłości czy wyjątkowości, a ukazywanie go jako pospolitego, zwyczajnego, przeciętnego bez upiększeń.

Zjawisko zaczerpnięte z mitów greckich, polegające na przekształcaniu rzeczywistości w mit, nadawaniu cech mitycznych danym wydarzeniom, postaciom realnym lub fikcyjnym, a czasami także całym grupom społecznym. W utworach literackich polega na podwyższanie rangi, pisaniu podniosłym czy patetycznym o zjawiskach ważnych dla autora i grupy społecznej, z którą się identyfikuje lub pragnie zwrócić uwagę czytelnikom na określone wartości.

Mitologizacja np. w „Panu Tadeuszu” Adama Mickiewicza dotyczy świata tradycji dworu szlacheckiego w Soplicowie, w „Chłopach” Władysława Stanisława Reymonta zaś życia prostych ludzi we wsi Lipce. W obu wypadkach autorzy dokonali wielu zabiegów, aby podwyższyć rangę obyczajów codziennego życia grup społecznych (szlachty, chłopów) i nadaniu im znaczenia uniwersalnego, aby przekazać kolejnym pokoleniom ważne dla życia społecznego wartości typu: gościnność, patriotyzm, szacunek dla dekalogu i religii, walory obyczajów dworskich czy wiejskich, wagę więzi rodzinnych czy etosu pracy. Przeciwieństwem mitologizacji jest demitologizacja, czyli pozbawianie świata literackiego owych cech uniwersalnych i znamion wielkości, aby pokazać świat jako pospolity, zwyczajny, przeciętny czy ulotny.

System wierzeń i mitów – zbiór. Mity były nazywaniem rzeczywistości przez ludzi pierwotnych; były to baśnie wymyślone na użytek własny; tłumaczyły kosmogonię, czyli historię powstania świata, bogów, praw rządzących przyrodą.

Mit to opowieść tłumacząca z pokolenia na pokolenie zasady funkcjonowania i porządku świata. Najpierw ustnie, potem pisemnie wyjaśniały pojęcia, zjawiska potrzebne do życia, np. pytania o powstanie świata i bogów, zasady działania zjawisk przyrody.

Mity z racji tematyki można podzielić na:

  • teogoniczne – dotyczące pochodzenia bogów olimpijskich
  • kosmogoniczne – przedstawiające powstanie kosmosu lub inaczej świata
  • genealogiczne – ukazujące rodzinę, drzewo genealogiczne jakiegoś rodu
  • antropogeniczne – zawierające informacje o pochodzeniu człowieka

Mity spełniały następujące funkcje:

  • informacyjne, czyli poznawcze
  • światopoglądowe, czyli wyjaśniające, jak należy postrzegać świat
  • sakralne, czyli związane z obrzędami religijnymi

Współcześnie mity to ubarwione historie tworzone przez jednostki lub społeczności w celu przedstawienia własnej wizji świata. Z reguły idą za tym konkretne zyski, np.: wzrost popularności celebryty, polityka, wyższe notowania marki firmy itp. Przykładem mitu polskiego, w który chętnie uwierzyła polska szlachta barokowa był sarmatyzm. Z kolei mitem współczesnym jest szerzenie przez pracowników korporacji facebook.com opinii typu: „nie ma cię na facebooku, to nie istniejesz„.